De invoering van het weekendvoetbal in de tweede en derde klasse is zonder twijfel de grootste verandering binnen het amateurvoetbal van de afgelopen jaren. Maandenlang werd er over gediscussieerd. Verenigingen uit het hele land spraken hun zorgen uit, een groep clubs stapte zelfs naar de rechter en de weerstand was groot. Nu de competitie-indelingen bekend zijn, verschuift de discussie van de tekentafel naar de praktijk. En die praktijk blijkt een stuk genuanceerder dan vooraf werd gedacht.
Dat de KNVB uiteindelijk voor deze koers heeft gekozen, is niet verrassend. Het aantal zondagteams neemt al jaren af. Waar zondagvoetbal vroeger in grote delen van Nederland de norm was, kiezen steeds meer verenigingen voor de zaterdag. Daardoor werden de zondagcompetities steeds kleiner en moesten clubs steeds grotere afstanden afleggen om een volwaardige competitie samen te stellen. Vooral Brabantse verenigingen kregen daar steeds vaker mee te maken. Wedstrijden tegen tegenstanders uit de Randstad of ver buiten de eigen regio werden eerder regel dan uitzondering.
Met het samenvoegen van zaterdag- en zondagclubs wilde de KNVB daar een einde aan maken. Minder reisafstanden, meer regionale wedstrijden en aantrekkelijkere competities vormden de belangrijkste argumenten. Op papier klinkt dat logisch. Bovendien is het weekendvoetbal op hogere niveaus al enkele jaren de realiteit. De stap naar de tweede en derde klasse leek daarom slechts een kwestie van tijd.
Toch laten de eerste competitie-indelingen zien dat theorie en praktijk niet altijd samenvallen.
Waar sommige verenigingen inderdaad profiteren van kortere reisafstanden en meer regionale ontmoetingen, ervaren andere clubs juist het tegenovergestelde. Er zijn competities waarin derby’s verdwijnen, reisafstanden nauwelijks afnemen of zelfs toenemen en clubs zich afvragen waarom zij niet in een veel logischere regionale poule zijn geplaatst. Daarmee ontstaat het gevoel dat de uitgangspunten van de KNVB niet overal even consequent zijn toegepast.
Juist dat lijkt de grootste bron van onvrede. Niet zozeer het weekendvoetbal zelf, maar de manier waarop de indelingen in sommige gevallen zijn uitgepakt.
Daar komt nog iets anders bij. De discussie gaat namelijk al lang niet meer alleen over voetbal.
Voor veel verenigingen draait een wedstrijddag om veel meer dan negentig minuten op het veld. Het gaat om vrijwilligers die al vroeg op het sportpark aanwezig zijn, jeugdspelers die na hun eigen wedstrijd blijven kijken naar het eerste elftal, supporters die elkaar in de kantine ontmoeten en de gezamenlijke afsluiting van een wedstrijddag. Juist die sociale kant vormt voor veel amateurverenigingen het hart van de club.
Wanneer wedstrijden verschuiven naar de zaterdagavond of wanneer een vaste speeldag verdwijnt, verandert automatisch ook die verenigingsdynamiek. Vrijwilligers moeten hun planning aanpassen, jeugdspelers kunnen minder vaak aansluiten, supporters blijven eerder thuis en kantine-inkomsten komen onder druk te staan. Dat zijn gevolgen die zich moeilijk laten uitdrukken in een competitie-indeling, maar die voor verenigingen wel degelijk zwaar wegen.
Aan de andere kant valt op dat veel eerste reacties minder negatief zijn dan vooraf misschien werd verwacht. Na de eerste teleurstelling overheerst bij veel clubs vooral het besef dat de situatie nu eenmaal is zoals die is. Trainers en bestuurders zien ook voordelen. Nieuwe tegenstanders zorgen voor afwisseling, sommige reisafstanden worden daadwerkelijk korter en regionale ontmoetingen keren op verschillende plaatsen juist terug. Bovendien realiseren veel verenigingen zich dat vasthouden aan de oude structuur op termijn waarschijnlijk geen houdbare oplossing meer was.
Dat maakt de invoering van het weekendvoetbal misschien wel minder zwart-wit dan het debat van de afgelopen maanden deed vermoeden.
De grootste vraag is dan ook niet of het weekendvoetbal een goede of slechte keuze is geweest. De belangrijkste vraag is of de KNVB erin slaagt de uitvoering verder te verbeteren. Want als de beloofde voordelen – kortere reisafstanden, meer derby’s en aantrekkelijkere competities, de komende jaren daadwerkelijk zichtbaar worden, zal ook het draagvlak onder verenigingen groeien.
Daar ligt misschien wel de grootste opdracht voor de voetbalbond. Niet vasthouden aan een model omdat het eenmaal is ingevoerd, maar kritisch blijven kijken naar de uitwerking in de praktijk. Competitie-indelingen zullen nooit iedereen tevreden stellen, maar ze moeten wel logisch en uitlegbaar zijn. Juist daar lijkt nog winst te behalen.
Het weekendvoetbal is daarmee geen eindpunt, maar het begin van een nieuwe fase in het amateurvoetbal. Een fase waarin traditie en toekomst elkaar moeten zien te vinden. De eerste stap is gezet. Nu zal moeten blijken of de nieuwe opzet daadwerkelijk brengt wat vooraf werd beloofd. Pas over een paar seizoenen kan de balans echt worden opgemaakt. Eén ding lijkt echter nu al duidelijk: de discussie over het weekendvoetbal is met de bekendmaking van de indelingen niet beëindigd, maar pas echt begonnen.
